webmail

 

 

Các đề tài khoa học

Các đề tài khoa học (1)

MỐI QUAN HỆ GIỮA

BỆNH BÉO PHÌ VÀ CÁC NGUY CƠ TIM MẠCH

Chi đoàn Khoa Tim Mạch

Béo phì là một trong những vấn đề nổi cộm ở các nước phát triển và có xu hướng tăng mạnh mẽ ở các nước đang phát triển. Hiện nay, có khoảng 55% dân số Mỹ bị thừa cân (overweight) hoặc béo phì (obese). Đây là một hệ quả của sự phát triển xã hội, với đời sống dinh dưỡng ngày một nâng cao và lối sống phương tây hoá. Một vấn đề đã rõ ràng, là béo phì chính là một nguy cơ của sức khoẻ, với nhiều nguy cơ đặc biệt cho bênh tim mạch. Bên cạnh đó, chúng ta cũng cần phải hiểu biết là có thể tránh được béo phì hoặc giảm được béo phì với những hiểu biết và chế độ an uống, sinh hoạt hợp lý. Béo phì được coi là bệnh của người nghèo ở các nước phát triển và người giàu của các nước đang phát triển. Với các nước đang phát triển, như Việt Nam, thừa cân và béo phì cũng đang dần trở thành vấn đề đáng lo ngại.

  tm1

Béo phì có ảnh hưởng gì đến sức khoẻ?

Một loạt các bệnh lý sau được biết rõ là có liên quan đến béo phì:

  • Bệnh động mạch vành (đau thắt ngực), nhồi máu cơ tim, có thể đột tử.
  • Suy tim ứ huyết (do nhu cầu ô xy và các chất dinh dưỡng của cơ thể béo phì là quá cao).
  • Tai biến mạch não (đột quỵ)
  • Viêm khớp đặc biệt là khớp háng và gối vì là những nơi bị tác động nhiều của trọng lượng cơ thể.
  • Tiểu đường (type II)
  • Tăng huyết áp
  • Rối loạn mỡ (lipid) máu
  • Cơn ngừng thở khi ngủ (Sleep apnea)
  • Tăng tỷ lệ ung thư vú, buồng trứng, tuyến tiền liệt, đại tràng...

Các nguy cơ này tăng ra sao? Các nghiên cứu trên thế giới đã cho thấy nguy cơ các bệnh do béo phì gây ra là:

  • Tăng nguy cơ mắc bệnh động mạch vành lên 4 lần so với bình thường
  • Tăng nguy cơ đột quỵ lên 6 lần
  • Tăng huyết áp 12 lần
  • Tiểu đường tăng 6 lần

Đó là chúng ta chưa đề cập đến khía cạnh xã hội và tâm lý người bệnh bị béo phì. Chắc hẳn chúng ta không ai có thể coi béo phì là đẹp được!

Thế nào là béo phì?

Để hiểu thế nào là béo phì chúng ta cần hiểu về khái niêm Chỉ số khối cơ thể (BMI).

BMI =

Trọng lượng cơ thể tính bằng kilogam

(chiều cao tính bằng mét)2

Một số khái niệm thể trạng của người khu vực châu Á (theo Tổ chức Y Tế Thế Giới WHO) dựa trên BMI như sau:

  • "Thiếu cân": BMI < 18
  • "Bình thường": 18,5 - 23,0
  • "Thừa cân": 23,0 - 27,5
  • "Béo phì": > 27,5

Một số thông số khác dựa trên vòng eo và tỷ lệ eo/hông. Khi năm giới có vòng eo trên 90 cm hoặc nữ trên 80 cm là có nguy cơ cao. Nam giới thường béo bụng nhiều hơn (còn gọi là béo hình quả táo) và nguy cơ lớn hơn nữ giới thường béo hông (béo hình quả lê).

tm2

Những nguyên nhân dẫn đến thừa cân và béo phì là gì?

Rất khó có thể đưa ra một câu trả lời đơn giản cho nguyên nhân của béo phì. Thông thường béo phì và quá cân thường do lượng calo ăn vào vượt quá lượng calo tiêu thụ. Một số thuốc có thể gây béo phì. Một nguyên nhân quan trọng của béo phì là do yếu tố di truyền (gen). Các gen này có dịp phát huy mạnh khi con người ở môi trường mà các thức ăn giàu năng lượng sẵn có.

Yếu tố về tâm sinh lý cũng là một trong những nguyên nhân có thể gây béo phì. Như vậy, có nhiều yếu tố tương tác nhau để có thể là nguyên nhân dẫn đến béo phì. Tuy nhiên, duy trì được lượng calo đưa vào và lượng calo tiêu thụ ở mức cân bằng là một trong những biện pháp hữu hiệu ngăn chặn được béo phì. 

Tuy nhiên việc giảm cân và chống béo phì là một công việc không dễ dàng chút nào!

Việc này đòi hỏi nghị lực rất lớn, rất gian khổ và dễ chán nản, vì kết quả không thấy nbgay trước mắt và lại các thức ăn giàu năng lượng lại như những cám dỗ mang tính bản năng.

Hãy kiên trì và tập trung, vấn đề rất quan trọng là bạn cần có một chương trình hành động cụ thể, với những mục tiêu thiết thực cho từng giai đoạn. Và bạn cần phải hiểu rằng:

  • Bạn có thể giảm cân được.
  • Việc giảm cân sẽ làm thay đổi rõ rệt chất lượng cuộc sống và sức khoẻ của bạn.
  • Bạn đừng vội nghĩ tới một thân hình lý tưởng.
  • Bạn đã thành công khi bạn đã nâng cao được sức khoẻ của bạn!

 Có phải là một số bệnh có thể gây ra béo phì không?

Đúng, tuy nhiên rất ít loại. Béo phì có thể là hậu quả của cường các tuyến nội tiết như buồng trứng, tuyến thượng thận hoặc do suy giáp. Đôi khi một số khối u có thể gây ra béo phì.

 

Vậy thì, tôi đang bị béo phì và tôi đã sẵn sàng tích cực để giảm béo, tôi sẽ phải làm gì đây?

Trước hết hãy đặt cho mình những mục tiêu thực tế.

Nếu bạn đang tăng cân thì hãy tìm cách dừng ngay. Thậm chí bạn chỉ bị tăng 1-2 cân cũng hết sức cảnh giác.

Nếu ban thực sự đã thừa cân thì nên đặt kế hoạch giảm khoảng 10-15% và giữ như vậy. Tốt nhất là nên giảm cân khoảng 4-6 lạng trong một tuần là hợp lý để duy trì được mức dinh dưỡng cần thiết cho cơ thể. Nếu giảm quá nhanh cũng có thể gây ra vấn đề cho cơ thể của bạn.

Hãy bắt đầu bằng cách tập thể dục đều đặn, khoảng 30-45 phút mỗi ngày và tất cả các ngày trong tuần. Không nên bắt đầu tập quá nặng và nên bắt đầu bằng đi bộ hoặc hình thức thể dục vừa phải thích hợp mà bạn thấy chịu đựng tốt.

Hãy học cách ăn uống hợp lý (xem bài chế ðộ ăn).

Hãy kiên trì và đừng chán nản, vì kết quả và lợi ích của việc giảm cân không phải nhìn thấy ngay trước mắt.

Nên chọn chế độ giảm cân như thế nào?

Có  rất nhiều chế độ giảm cân được đề xuất để giảm cân chống béo phì. Việc chọn chế độ ăn uống phải dựa trên hoàn cảnh cụ thể của cuộc sống. Đôi khi cũng nên hỏi ý kiến tư vấn của bác sỹ. Tuy nhiên, cần lưu ý những nguyên tắc cơ bản như sau:

  • Béo phì là một tình trạng mạn tính nhưng có thể khống chế được bằng kế hoạch ăn uống hợp lý cho tương lai của bạn.
  • Rất dễ bị béo phì hoặc tăng cân trở lại sau những đợt tích cực chế độ giảm cân. Do vậy, phải luôn kiên trì và giữ gìn chế độ liên tục.
  • Không có một chế độ nào hoặc thuốc nào là kỳ diệu để có thể làm giảm cân và chống béo phì như ý muốn mà chi có sự kiên trì và nghị lực mới có thể giảm được cân và giữ được cân nặng.

Chế độ ăn ít chất béo có ý nghĩa gì?

Những nghiên cứu lớn và theo dõi lâu dài đã chứng minh rõ ràng là, chế độ ăn ít chất béo đã có tác dụng rõ ràng trong việc làm giảm tỷ lệ bệnh lý tim mạch (bệnh động mạch vành và tăng huyết áp). Tuy nhiên, một vấn đề còn bàn cãi là chế độ ăn với tỷ lệ chất béo thế nào thì thích hợp? Nếu chúng ta ăn quá ít chất béo thì cơ cấu bữa ăn sẽ trở nên không cân đối, và cơ thể phải đièu chỉnh bằng chuyển hoá các chất khác sang chất béo gây ra những rối loạn chuyển hoá. Bởi vì, chất béo rất cần để cung cấp năng lượng và tông hợp một số chất quan trọng của cơ thể đặc biệt là các chất nội tiết. Một số nghiên cứu cho rằng nên có chế độ ăn khoảng 10% chất béo.

Chế độ ăn chay thì sao?

Đây là chế độ ăn bao gồm các thức ăn nguồn gốc từ thực vật với rất ít chất béo, nhiều chất tinh bột và nhiều chất xơ. Chế độ ăn này có lợi cho tim mạch nhưng có thể gây thiếu năng lượng, protein và tương đối khó thực hiện cũng như không phải phổ biến để có thể theo đuổi lâu dài. Một số tác giả còn đề cập đến chế độ ăn kiều Địa trung hải với đặc trưng nhiều cá hoặc chế độ ăn lỏng. Tuy nhiên, các chế độ này khó phổ biến và cầu kỳ.

 

Tôi ước giá như mội thứ đơn giản hơn, và tôi có cần phải suy nghĩ quá trước khi ăn thức ăn không?

Trong một chừng mực nào đó bạn vẫn phải hết sức chú ý đến khẩu phần ăn và thành phần thức ăn trước khi ăn. Tuy nhiên, một nguyên tắc đơn giản là bạn luôn luôn nghĩ về chế độ ăn ít chất mỡ động vật, ít năng lượng, nhiều chất xơ.

 Vậy tôi có thể ăn nhiều hơn không khi tôi đã tập thể dục đều?

Xin trả lời là Không. Thể dục là công việc bắt buộc trong lộ trình giảm cân nhưng nếu chỉ thể dục mà không có chế độ ăn kiêng thì cũng sẽ không có ích gì, thậm chí có thể còn làm bạn tăng cân nhanh hơn vì thể dục đã giúp chuyển hoá thức ăn dễ hơn và bạn ăn ngon miệng hơn.

Các nghiên cứu đã khuyên nên tập thể dục đều đặn ít nhất 30 phút hàng ngày trong tuần. Việc đó làm thiêu đốt khoảng 700-1000 calories trong vòng một tuần và bạn cần thiêu đốt khoảng 3500 calories để giảm được nửa cân.

Một số điều cần lưu ý là:

  • Tuổi thọ của bạn sẽ được cải thiện đáng kể nhở tập thể dục đều đặn và nó là một khâu quan trọng để giảm cân.
  • Bạn cần phải được thăm khám và tư vấn của bác sỹ trước khi tiến hành tập thể dục. Nam giới trên 40 tuổi và nữ giới trên 50 tuổi cần được làm nghiệm pháp gắng sức trước khi có chế đọ tập thể dục hợp lý.

Khi tập thể dục có thể làm bạn căng thẳng, mệt mỏi hoặc chấn thương khớp. Hãy bắt đầu hết sức từ tốn và phải nghe ngóng tình trạng sức khoẻ sau đó mới tăng dần cường độ tập thể dục.

Các thuốc giảm cân, vitamine có tác dụng gì không?

Hãy luôn nhớ rằng, tăng cân rất dễ trở lại sau khi giảm cân. Hiện nay có hai nhóm thuốc giảm cân được sử dụng nhiều là Redux và Fen-phen. Tuy nhiên, thực tế đã cho thấy dùng các thuốc này gây giảm cân nhanh nhưng khi ngừng thường tăng cân lại nhanh. Hơn thế nữa khi dùng các thuốc giảm cân thường có nhiều tác dụng phụ.

Redux và fenfluramine (fenfluramine là chữ đầu của "fen" trong "fen-phen") đã bị rút khỏi thị trường do có thể gây ra tăng áp động mạch phổi, một biến chứng cực kỳ nguy hiểm và có thể tổn thương van tim.

Phentermine và các thuốc tương tự (phentermine chữ thứ hai "phen" trong "fen-phen"). Thuốc này có tác dụng tăng cướng một chất dẫn truyền thần kinh trong não gọi là "norepinephrine".

Meridia (sibutramine) là một laọi thuốc hiện được dùng thêm vào trong chế độ giảm cân. Thuốc này có thể có hại đến hệ tim mạch, bệnh động mạch vành. Khi dùng phải có ý kiến của bác sỹ. Orlistat là thuốc làm giảm hấp thu chất béo qua đường ruột.

Một số thuốc dược thảo được quảng cáo có thể giảm cân. Tuy vậy, các thành phần của chúng người ta có thể chưa biết rõ hết và chúng có thể có ảnh hưởng đến hệ tim mạch nên chúng ta phải hết sức thận trọng khi dùng.

Tóm lại  Chúng ta không nên tự dùng các thuốc giảm cân mà chỉ nên bằng chế độ luyện tập và ăn uống. Trong mọi trường hợp, nếu thấy thật cần thiết thì phải có chỉ định của thày thuốc và sự giám sát chặt chẽ trong việc dùng các thuốc giảm cân.

 

Vai trò của phẫu thuật trong giảm cân?

Đã có vài kỹ thuật được ứng dụng để giảm cân nhưng cũng có những nguy cơ nhất định. Nói chung, việc phẫu thuật chỉ đặt ra khi bệnh nhân quá béo. Kỹ thuật hay được dùng nhiều là cắt bớt dạ dày có kèm hoặc không nối tắt ruột.

Kết luận

Béo phì có xu hướng ngày càng phổ biến. Nó thực sự là mối nguy hiểm về sức khoẻ chứ không phải chỉ đơn thuần là vấn đề thẩm mỹ hoặc sự thổi phồng.

Không có một phương cách kỳ diệu nào để giảm cân nhanh chóng, mà chỉ có sự quyết tâm bền bỉ mới là bí quyết thành công.

Nó là vấn đề lâu dài và cần phải giải quyết liên tục.

Việc giảm cân ở người béo phì chắc chắn làm giảm được nguy cơ bệnh tật (đặc biệt bệnh tim mạch) và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Không có một mục tiêu giảm cân  nào được coi là thông nhất. Tuỳ từng thể trạng, và nói chung nên đặt mục tiêu ban đầu giảm 10% trọng lượng sau đó tiếp tục cho đến mức trọng lượng lý tưởng.

Các thuốc giảm cân không được khuyến cáo dùng một cách thường quy và thường là lợi bất cập hại”.

Tài liệu tham khảo:

  1. 1.https://www.nhlbi.nih.gov/health/health-topics/topics/obe/risks
  2. 2.http://www.world-heart-federation.org/cardiovascular-health/cardiovascular-disease-risk-factors/obesity/
  3. 3.http://circ.ahajournals.org/content/96/9/3248

 

Video

Hỗ trợ trực tuyến

Hữu Nghị 1
Hữu Nghị 2
skype skype
Hữu Nghị 1
Hữu Nghị 2

Đường dây nóng:  19009095

BỆNH VIỆN HỮU NGHỊ

Địa chỉ: Số 1 Trần Khánh Dư, Hai Bà Trưng, Hà Nội

Điện thoại: 04 3972 2231 - 04 3972 2232  

Website: Http://benhvienhuunghi.vn - Http://huunghihospital.vn  Email: This email address is being protected from spambots. You need JavaScript enabled to view it.